Ελλάδα, συνθήκες και καθημερινότητα Η αδύνατη έξοδος από το ευρώ

Μιλάνο14 Ιουλίου 2015 – 12:21 μ.μ

Του Φραντσέσκο Νταβέρι

Φραντσέσκο Νταβέρι

Ακόμα και από τις πιο δραματικές κρίσεις συχνά μαθαίνουμε κάτι σημαντικό. Το ίδιο θα συμβεί και με την ελληνική κρίση των τελευταίων εβδομάδων. Αυτή τη φορά το μάθημα για το μέλλον είναι ότι αυτό που απέτρεψε το Grexit -την τραυματική έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη- δεν ήταν οι συνθήκες ίδρυσης της ένωσης (που στην πραγματικότητα δεν προβλέπουν αυτό το ενδεχόμενο) αλλά μάλλον οι μεγάλες δυσκολίες -πρακτικές και καθημερινές- του πιθανού επιστροφή στη δραχμή.

Στην πραγματικότητα, η έξοδος μιας χώρας της Ευρωζώνης δεν προβλέπεται από τις συνθήκες. Μια νομισματική ένωση —η κατάσταση κατά την οποία ορισμένες χώρες παραιτούνται από το δικαίωμα να τυπώνουν το δικό τους νόμισμα για να υιοθετήσουν ένα κοινό — διαφέρει από μια συμφωνία που καθορίζει τη συναλλαγματική ισοτιμία μεταξύ δύο νομισμάτων ακριβώς λόγω της μη αναστρέψιμότητάς της. Η συναλλαγματική ισοτιμία μεταξύ της λίρας και του μάρκου άλλαζε από καιρό σε καιρό. Η συναλλαγματική ισοτιμία ευρώ-λίρας έχει καθοριστεί για πάντα στις 1936,27 λίρες. Αλλά οι συνθήκες ξαναγράφονται όταν χρειάζεται. Θα χρειαζόταν πολύς χρόνος για να συγκεντρωθούν οι απαραίτητες ειδικές πλειοψηφίες στις διάφορες χώρες της ένωσης. Όμως, σε περίπτωση συμφωνίας μεταξύ των χωρών μελών, θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί μια πορεία σταδιακής και συμφωνημένης διάλυσης της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης.

Όπως φαίνεται στην Αθήνα, τα πράγματα είναι διαφορετικά όταν μόνο μία χώρα σκέφτεται να φύγει. Την επομένη της νίκης στο δημοψήφισμα του Όχι στη λιτότητα στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο, οι Έλληνες γεύτηκαν αμέσως τις πρακτικές δυσκολίες ενός πιθανού σόλο Grexit. Οι πόρτες των ελληνικών τραπεζών έκλεισαν τη Δευτέρα 6 Ιουλίου. Και από τότε αυτές οι πόρτες δεν άνοιξαν ποτέ ξανά. Εάν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αντί να διατηρήσει σταθερή τη ρευστότητα έκτακτης ανάγκης στη διάθεση των ελληνικών τραπεζών, είχε κλείσει εντελώς τις στρόφιγγες, η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα είχε εκδηλωθεί στην καθημερινή ζωή πολύ πριν από τις συνθήκες. Η εξάντληση της ρευστότητας θα ανάγκαζε την κυβέρνηση της Αθήνας να δημιουργήσει ένα παράλληλο νόμισμα με το οποίο θα πληρώνει τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων και τις συντάξεις. Ποια θα ήταν όμως η αξία του νέου νομίσματος ως μέσο πληρωμής στα σούπερ μάρκετ, κατά την αγορά αυτοκινήτου, κατά την πληρωμή των προμηθευτών; Κανείς δεν ξέρει. Μάλλον όλοι θα προσπαθούσαν να ξεφορτωθούν τα νέα χαρτάκια και να κρατήσουν τα ευρώ κάτω από το στρώμα, με αποτέλεσμα να μειωθεί έντονα η αγοραστική δύναμη του παράλληλου νομίσματος.

Η έξοδος από το ευρώ είναι ένα ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα για μια χώρα με χρέη μέχρι το λαιμό και με υποκεφαλαιοποιημένες τράπεζες όπως η Ελλάδα. Αλλά ακόμη και η εγκατάλειψη της ευρωζώνης από μια ισχυρή χώρα όπως η Γερμανία δεν θα ήταν ανώδυνη. Στη μεταβατική φάση θα υπάρξει φυγή κεφαλαίων από τις χώρες της ευρωζώνης στη Γερμανία, με έντονη ανατίμηση του νεομάρκου σε σύγκριση με το ευρώ και συνακόλουθη απώλεια ανταγωνιστικότητας για τα γερμανικά προϊόντα. Οι γερμανικές κατασκευαστικές εταιρείες δεν θα εξάγουν πλέον ψυγεία, τρένα και αυτοκίνητα στην υπόλοιπη Ευρώπη και οι γερμανικές τράπεζες θα βρεθούν να κατέχουν δημόσιους και ιδιωτικούς τίτλους σε λάθος νόμισμα (το εξασθενημένο ευρώ). Ακόμη και στη Γερμανία, επομένως, μια έξοδος από το ευρώ θα άφηνε τους φορολογούμενους με το βαρύ λογαριασμό της ανακεφαλαιοποίησης του τραπεζικού συστήματος και ίσως τη διάσωση ορισμένων από τις μεγάλες γερμανικές εταιρείες.

Τελικά, η έξοδος μιας και μόνο χώρας από την ευρωζώνη παρουσιάζει τα ίδια προβλήματα που πριν από μερικές δεκαετίες αντιμετώπισε η Κίνα του Προέδρου Μάο ή, ακόμη και πριν, η Ρωσία του Λένιν. Το να κάνεις σοσιαλισμό σε μια μόνο χώρα ή να υιοθετήσεις το δικό σου νόμισμα απαιτεί —τουλάχιστον στη μετάβαση— μια ισχυρή δόση αυτάρκειας. Απαιτεί να μην χρειάζεστε ξένα δάνεια για να καλύψετε το πλεόνασμα των εξόδων σας σε σχέση με το εισόδημά σας, είτε δημόσιο είτε ιδιωτικό. Εδώ βρίσκεται η δυσκολία των Ελλήνων, καθώς και των Πορτογάλων, των Ισπανών και των Ιταλών. Αλλά απαιτεί επίσης να μην χρειάζεται κανείς ξένες αγορές ως διέξοδο για τα προϊόντα του: αυτό είναι το πρόβλημα των Γερμανών που εξάγουν το 45% του ΑΕΠ τους. Σε όλες τις περιπτώσεις, το ελληνικό μάθημα διδάσκει ότι η πρακτική δυσκολία εξόδου από το ευρώ, πριν από τις Βρυξέλλες, προέρχεται από τους προϋπολογισμούς των οικογενειών και των επιχειρήσεων..

14 Ιουλίου 2015 (τροποποιήθηκε 15 Ιουλίου 2015 | 5:50 μ.μ.)

© ΜΕ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ ΟΛΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Kiriakos Marallis

"Ερασιτέχνης ταραχοποιός. Μουσική πρωτοπόρος. Απόλυτος μπυραρολικός. Φανατικός της τηλεόρασης. Φανατικός του κακού φαγητού."

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *